Pomnik Ewakuacji Bojowników Getta Warszawskiego

 Pomnik Ewakuacji Bojowników Getta Warszawskiego
https://pl.wikipedia.org/wiki/Plik:Pomnik_ewakuacji_bojownik%C3%B3w_getta_warszawskiego_03.JPG
Pomnik Ewakuacji Bojownikow Getta Warszawskiego
Prosta 51
Monument znajduje się przy włazie na jezdni ulicy Prostej, którym powstańcy getta wyszli z kanałów.

Pomnik upamiętnia ewakuację kanałami na stronę „aryjską” w maju 1943 roku bojowników żydowskich, walczących w powstaniu w getcie warszawskim. Monument znajduje się na ulicy Prostej przy włazie, którym bojowcy wyszli z kanałów.
Autorami pomnika architekci Konrad Kucza-Kuczyński, Jan Kucza-Kuczyński i rzeźbiarz Maksymilian Biskupski.
W uroczystości odsłonięcia pomnika 13 maja 2010, uczestniczyli ostatni żyjący uczestnicy wydarzeń z 1943, Szymon Ratajzer – Symcha Rotem, ps. Kazik i Pnina Grynszpan-Frymer. Pomnik składa się z rzeźby symbolizującej wyjście z kanału, wewnątrz której znajduje się wykonana z metalowych prętów Gwiazda Dawida oraz tablic pamiątkowych.
Na tablicach znajduje się napis w języku polskim, angielskim i hebrajskim:
W tym miejscu, 10 maja 1943 r., Simcha Rotem-Ratajzer, pseudonim „Kazik”, uczestnik powstania, wyprowadził kanałami z płonącego getta ostatnią grupę około 40. powstańców Żydowskiej Organizacji Bojowej, którzy potem prowadzili walkę w oddziałach partyzanckich i w powstaniu warszawskim. Niektórzy z nich przeżyli wojnę i mogli świadczyć o bohaterstwie warszawskiego getta.

oraz nazwiska 37 żydowskich bojowców, którzy szli kanałami 10 maja 1943 roku. Nazwiska podzielono na trzy grupy: tych, którzy wyszli z kanałów i przeżyli wojnę, tych, którzy wyszli i zginęli później, oraz tych, którzy zginęli w czasie ewakuacji. W ostatniej kolumnie umieszczono nazwiska osób – organizatorów akcji.

Historia ewakuacji

Na polecenie dowództwa Żydowskiej Organizacji Bojowej Zygmunt Frydrych i Symcha Ratajzer-Rotem „Kazik”, 1 maja 1943 roku przedostali się na stronę „aryjską” w celu przygotowania ewakuacji pozostałych przy życiu uczestników powstania w getcie warszawskim. 8 maja z pomocą dwóch polskich pracowników miejskich wodociągów Ratajzer wrócił kanałami do getta. Zebrał pozostałych przy życiu bojowców i zarządził wspólną ewakuację kanałami. W zorganizowaniu akcji pomógł członek Gwardii Ludowej Władysław Gaik „Krzaczek”. W nocy z 8 na 9 maja 1943 grupa kilkudziesięciu powstańców zeszła do kanału włazem znajdującym się przy ulicy Franciszkańskiej, by po kilku godzinach dotrzeć pod jeden z włazów prowadzących do kanału biegnącego pod ulicą Prostą.
Ponieważ 9 maja ewakuacja okazała się niemożliwa, dopiero następnego dnia o godz. 10.00 w pobliże włazu podjechała ciężarówka wynajęta przez Władysława Gaika. Na oczach przechodniów żydowscy powstańcy wydostali się z kanału. Ciężarówka odjechała w kierunku Łomianek.

Wyszli i przeżyli wojnę


Wyszli i zginęli później

  • Tosia Altman
  • Szlomo Alterman
  • Hirsz Berliński
  • Janek Bilak„Bielak”
  • Abrasza Blum
  • Guta Błones
  • Elizer Błones„Lusiek”
  • Jurek Błones
  • Fajga Goldstein
  • Merdek Growas
  • Cypora Gutsztat
  • Adek Jankielewicz
  • Julek Junghajzer„Joel”
  • Izrael Kanał„Mietek”
  • Josef Liman
  • Michał Rozenfeld„Michał Biały”
  • Abram Stolak
  • Dow Szniper
  • Janek Szwarcfus„Janek Biały”
  • Juda Wengrower„Węgrower”

  • Zostali w kanale

  • Menachem Bigielman„Bejgelman”
  • Sewek Duński
  • Jechiel Górny „Jur”
  • Adolf Hochberg
  • Lejb Jaszyński „Jasiński”
  • Bronka Manulak/Manelak/Manalek
  • Lejb Roztowski
  • Szlamek Szuster
  • Pnina Zandman

  • Organizowali


    Simcha Rotem „Kazik”

    Urodził się na warszawskim Czerniakowie jako Szymon Ratajzer i był najmłodszy z czwórki rodzeństwa. Matka pochodziła ze spolonizowanej żydowskiej rodziny Mińskich i prowadziła mydlarnię, zaś wywodzący się z tradycyjnej rodziny chasydów ojciec przejął po swoim ojcu funkcję kantora w synagodze.
    Był członkiem młodzieżowej organizacji syjonistycznej Akiba. W getcie działał w Żydowskiej Organizacji Bojowej. Podczas powstania w getcie był członkiem grupy bojowej dowodzonej przez Hanocha Gutmana, która walczyła na terenie szopu szczotkarzy, a następnie w getcie centralnym. 1 maja 1943, na zlecenie Komendy Głównej ŻOB, wraz z Zygmuntem Frydrychem przedostał się tunelem, przekopanym przez Żydowski Związek Wojskowy pod ulicą Bonifraterską, na stronę aryjską, gdzie nawiązał kontakt z tamtejszym przedstawicielem ŻOB, Icchakiem Cukiermanem, w celu zorganizowania wyjścia bojowców z getta.
    W nocy z 8 na 9 maja powrócił kanałami do getta. 10 maja wraz z polskimi pracownikami wodociągów miejskich zorganizował przeprowadzenie kanałami na aryjską stronę grupy ok. 30 bojowców.
    Uczestniczył w powstaniu warszawskim walcząc w oddziale Armii Ludowej na Starym Mieście. Brał udział w wyprowadzaniu oddziałów powstańczych kanałami na Żoliborz. W styczniu 1945 na zlecenie Armii Ludowej został wysłany do Lublina wraz z Ireną Golblum. Ich celem było nawiązanie kontaktu z Tymczasowym Rządem Polskim.
    Po wojnie stał się jednym z organizatorów emigracji do Palestyny, gdzie sam dotarł w listopadzie 1946, osiedlając się w Jerozolimie.
    W amerykańskim filmie https://pl.wikipedia.org/wiki/Powstanie_(film) Uprising z 2001 r., w reżyserii Jona Avneta, w postać Kazika Ratajzera-Rotema wcielił się Stephen Moyer. Jest głównym bohaterem filmu dokumentalnego Agnieszki Arnold z 2013 r. http://www.filmpolski.pl/fp/index.php?film=1232453Rotem
    Odznaczenia

    Zdjęcia i filmy

     Pomnik Ewakuacji Bojowników Getta Warszawskiego
    Zygmunt Frydrych

     Pomnik Ewakuacji Bojowników Getta Warszawskiego
    https://www.yadvashem.org/press-release/23-december-2018-08-46.html
    Simcha Rotem „Kazik” - z lewej

     Pomnik Ewakuacji Bojowników Getta Warszawskiego
    Gwiazda Dawida wewnątrz pomnika






    Piśmiennictwo

    1. http://1943.pl
    2. https://pl.wikipedia.org/wiki/Pomnik_Ewakuacj1,i_Bojownik%C3%B3w_Getta_Warszawskiego
    3. https://pl.wikipedia.org/wiki/Symcha_Rotem